Как с помощью операции «Мохтар» Эрдоган и Стармер напугали Трампа

Президент США Дональд Трамп прибыл во вторник, 7 июля, в Анкару на саммит НАТО, провёл совместную пресс-конференцию с президентом Турции Реджепом Тайипом Эрдоганом, где заявил, что Турция «проявляет себя как верный союзник США в отличие от других стран», что у него с Эрдоганом «химия, которой нет с другими лидерами». А также рассказал, что «Турция могла бы вступить в войну между Ираном и Израилем, но не сделала этого благодаря мне». Он добавил, что в Иране – это «не война, а военная операция».

В случае реализации сделки Вашингтон фактически передаст Турции не только современные самолёты, но и существенно укрепит ее позиции за счет интересов Израиля, Ирана, стран Кавказа, а также, Саудовской Аравии, Греции и Египта. Обладание F-35 само по себе является мощным фактором сдерживания. Использовать самолёт в боевых действиях необязательно – сам факт его наличия способен изменить стратегический баланс, подобно обладанию ядерным оружием (об этом см. в моём интервью тут: «Трамп в Турции, НАТО по-прежнему будет под контролем США»).

Эрдоган, в свою очередь, сказал, что США пообещали его стране 5 самолетов F-35: «Мы уже обсуждали этот вопрос с США. Нам были обещаны пять боевых самолетов, и мы ожидаем, что на этом саммите этот вопрос выйдет на позитивный путь».

Трамп подтвердил, что у него "нет опасений" по поводу продажи этих самолетов Анкаре. «Турция верна нам, причем больше, чем некоторые другие страны. Это решение, которое нам предстоит принять», – сказал президент США по поводу продажи F-35. И добавил: «Я думаю, многие люди, включая присутствующих здесь, спрашивают: почему бы нам этого не сделать? Во многих отношениях Турция была более верной, чем другие страны, от которых мы ожидали лояльности. Так что да, это, безусловно, то, что мы рассмотрим. Это великолепный самолёт. Сегодня это лучший самолет с большим отрывом. И мы, безусловно, рассмотрим этот вопрос».

Трамп также подробно говорил о своих отношениях с Эрдоганом. «У нас с самого начала была хорошая химия, очень особые отношения», – сказал он.

Фото. Трамп вместе с Эрдоганом в Анкаре, 07.07.2026.

Одновременно Трамп заявил, что снимет американские санкции, введённые против Турции из-за покупки российских систем С-400. «Я не хочу вводить санкции против друзей», – объяснил президент США.

Отдельно Трамп высказался о позиции Турции в отношении Ирана. «Турция могла выбрать другую сторону. Они хорошо знают Иран и связанные с ним проблемы, но сыграли очень важную роль, вместе с несколькими другими странами, в оказании помощи», – сказал он. По словам Трампа, Турция могла присоединиться к боевым действиям. «Вы слышите, как люди говорят об их отношениях с Израилем. Они могли вступить в войну. Это страна с очень большой военной мощью, и они этого не сделали. Возможно, они не сделали этого из-за меня, но они, безусловно, могли присоединиться к другой стороне», – добавил президент США.

Помимо этого, Трамп в очередной раз признался, что у него «прекрасные отношения с президентом Сирии, который делает прекрасную работу и объединил всю страну». И вдобавок он заявил, что «провёл хороший разговор с президентом Путиным, после чего побеседовал с Зеленским». По его словам, «они оба хотят заключить сделку».

Намерение администрации президента США Дональда Трампа возобновить поставки истребителей пятого поколения F-35 Турции, несмотря на протесты Израиля, рассматривается как серьёзный отход от многолетней американской политики по сохранению качественного военного превосходства еврейского государства в регионе. На протяжении десятилетий Соединенные Штаты последовательно придерживались принципа сохранения стратегического преимущества Израиля. Эта политика оставалась неизменной при разных президентах и предполагала, что поставки современного оружия государствам Ближнего Востока не должны подрывать военное превосходство Израиля. Это касалось не только арабских стран, но и Турции.

Турция является членом НАТО, и ее армия – крупнейшая в альянсе после американской. На протяжении многих лет Вашингтон рассматривал Турцию как важный противовес сначала Советскому Союзу, а затем России в Черноморском регионе, на Кавказе и Восточном Средиземноморье. Поэтому Анкара получала необходимое вооружение, однако США старались не допустить превращения Турции в доминирующую военную силу, способную превзойти других американских союзников – Грецию, Египет, Саудовскую Аравию и Израиль.

Кроме того, Вашингтон не стремился усиливать влияние Анкары внутри НАТО. Именно поэтому в течение последних 22 лет саммиты альянса не проводились в Турции, а американский президент не посещал страну уже 17 лет. В США с осторожностью относились к политической стабильности Турции, роли армии во внутренней политике, а позже – к приходу к власти исламистов, сначала во главе с Неджметтином Эрбаканом, а затем с Эрдоганом.

Теперь Дональд Трамп отказывается от этих прежних ограничений, игнорируя возможные последствия для союзников США и самого НАТО. В случае реализации сделки Вашингтон фактически передаст Турции не только современные самолёты, но и существенно укрепит ее позиции за счёт интересов Израиля, Греции и Египта.

Израиль проиграл сразу по нескольким направлениям. В отношениях с Ираном правительство не продумало, что произойдёт после военной операции, каким образом Тегеран сможет адаптироваться и использовать Ормузский пролив в своих интересах. Теперь, Израиль терпит поражение и на турецком направлении, поскольку Трамп гораздо сильнее симпатизирует такому авторитарному лидеру, как Эрдоган, который обеспечивает внутреннюю стабильность и действует именно так, как сам американский президент хотел бы управлять собственной страной.

Почему F-35 имеют такое значение? По мнению наших экспертов, обладание F-35 само по себе является мощным фактором сдерживания. Использовать самолет в боевых действиях необязательно – сам факт его наличия способен изменить стратегический баланс, подобно обладанию ядерным оружием. Эффективность этих самолетов Израиль уже продемонстрировал в ходе операций против Ирана. Именно поэтому получение Турцией F-35 рассматривается как крупная дипломатическая победа Анкары и серьезное поражение Израиля. Мы думаем, что Нетаниягу допустил ошибку, публично выступив против сделки. Если бы он заранее понимал, что попытка сорвать поставки обречена на провал, возможно, предпочел бы не вступать в открытое противостояние.

По мнению специалистов нашей Геополитической Академии, администрация Джо Байдена, как и, вероятно, Барака Обамы, не согласилась бы вернуть Турцию в программу F-35. Хотя именно Трамп исключил Анкару из этой программы в 2019 году после приобретения Турцией российских систем С-400, теперь он, как ожидается, намерен отменить собственное решение (об этом подробнее см. тут: «Передает ли Трамп Эрдогану истребители F-35 и двигатели или он только будет поощрять Эрдогана».

По нашему мнению, сначала президент США фактически отказался поддерживать Израиль до конца в противостоянии с Ираном, опасаясь роста мировых цен на нефть. После этого внимание американского лидера переключилось на другие темы, а иранское направление оказалось отодвинуто на второй план. При этом реальные переговоры между США и Ираном сегодня практически не ведутся. В то же время бойцы Корпуса стражей исламской революции продолжают использовать ударные беспилотники против судов в Ормузском проливе. Именно Иран оказался главным выгодоприобретателем всей этой ситуации.

Министр иностранных дел Израиля Гидеон Саар подтвердил, что Иерусалим выступает против передачи Турции F-35. Мы считаем маловероятным прямое военное столкновение между Израилем и Турцией, в котором Анкара использовала бы F-35 против израильской армии. Основная проблема заключается в другом – в борьбе за региональное лидерство. До настоящего времени Израиль обладал значительным технологическим преимуществом перед Турцией. Теперь это преимущество может быть существенно сокращено. При этом речь идет о государстве, значительно превосходящем Израиль по территории, населению и политическому влиянию не только на Ближнем Востоке, но и в Европе, на Балканах и в Евразии.

По нашим данным, заслуга в продвижении сделки с Турцией принадлежит послу США в Турции Тома Барраку. Мы его считаем человеком, близким к Эрдогану и активно влияющим на Дональда Трампа в вопросах, связанных с Турцией. Кроме того, Баррак обладает широкими связями в Ливане и Ираке и, как утверждается, последовательно поддерживает турецкие интересы (см. моё выступление тут).

Основной аргумент Израиля заключается в том, что Эрдоган постепенно заменяет Иран в роли наиболее враждебного по отношению к Израилю регионального игрока. В качестве примера приводится проведенная в Стамбуле конференция имамов, участники которой призывали к уничтожению Израиля, а также участие самого Эрдогана в этом мероприятии. Кроме того, в Израиле утверждают, что финансовые потоки, предназначенные для Хизбаллы и ХАМАСа, проходят через Стамбул. По мнению израильской стороны, турецкие власти способны пресечь эти каналы, однако не делают этого.

Если продажу самолетов предотвратить уже невозможно, Израиль, вероятно, будет добиваться, чтобы Турция получила менее совершенную модификацию F-35. Каждая страна получает собственную версию самолета, отличающуюся программным обеспечением и уровнем возможностей. Наиболее современные версии остаются исключительно в распоряжении США. Таким образом, Вашингтон способен поставить Турции самолеты, которые будут уступать по возможностям израильским F-35.

Передача F-35 Турции может поставить вопрос о соответствии американскому принципу сохранения качественного военного превосходства Израиля (Qualitative Military Edge, QME). Эта доктрина закреплена в законодательстве США и предполагает, что Израиль должен сохранять технологическое и тактическое превосходство над соседними государствами. Обычно при крупных оружейных сделках с государствами региона Вашингтон консультируется с Израилем и компенсирует возможный ущерб дополнительными поставками вооружений. Однако в данном случае возникает юридическая особенность: действие механизма QME распространяется главным образом на страны Ближнего Востока, тогда как Турция в эту категорию формально не входит. Следовательно, США могут не быть обязаны предоставлять Израилю компенсацию в случае поставки F-35 Анкаре.

«Я не думаю, что им нужно давать F-35», – сказал Нетаниягу. Он добавил: «Турция – большая страна, но ею руководит человек, который публично призывает к уничтожению Израиля, оккупирует половину Кипра, угрожает Греции и открыто говорит о захвате Иерусалима. Его министр иностранных дел, человек номер два, фактически сказал, что Израиль должен быть стёрт с карты. Его министр внутренних дел заявил, что рассчитывает стать губернатором Иерусалима».

В ближайшее время Биньямин Нетаниягу должен посетить Вашингтон. Главной темой переговоров для Нетаниягу, как ожидается, останется Иран и возможность возвращения к военному сценарию в случае провала переговорного процесса. Турецкий вопрос, по всей видимости, будет для израильского руководства уже вторым или даже третьим по значимости после Ирана, Ливана и сектора Газа.

В ночь на четверг, 9 июля, вооруженные силы США нанесли удары по 90 целям в Иране, было атаковано 80 объектов. Однако в Израиле полагают, что это противостояние, включавшее и ответные атаки Ирана в странах Персидского залива, не затронет еврейское государство.

В заявлении, опубликованном армией США 9 июля, говорится, что среди прочего были поражены системы противовоздушной обороны, объекты берегового наблюдения, склады хранения ракет и беспилотников, морские арсеналы и объекты военной логистической инфраструктуры вдоль иранского побережья. Фактически это был самый масштабный американский удар по Ирану с момента прекращения войны. Кроме того, впервые с апреля 2026 года США, судя по всему, нанесли удары и по мостам.

Иранские СМИ сообщили о разрушении железнодорожного моста в провинции Голестан на северо-востоке страны, а КСИР заявил, что два моста были атакованы на пути в Мешхед – месте, где пройдут похороны аятоллы Али Хаменеи. По данным иранских СМИ, железнодорожное сообщение между Тегераном и Мешхедом было прервано из-за ударов, а к месту повреждения направлены ремонтные бригады. Корреспондент телеканала «Аль-Майядин» в Мешхеде заявил, что «несмотря на агрессию, иранцы продолжают съезжаться, чтобы принять участие в похоронной процессии Хаменеи».

Иран, в свою очередь, нанёс удар по американским базам в Персидском заливе: по данным армии США, беспилотниками были атакованы батареи Patriot в Кувейте, топливные склады, принадлежащие американской армии в Бахрейне, а также объекты раннего предупреждения в Катаре (подробнее см. в моём выступлении: «Трамп нарушил перемирие с Ираном, неизбежна ли крупномасштабная война?»).

Позже, находясь на борту самолета Air Force One по пути в США, Трамп он заявил: «Мы очень быстро победим в этом (войне). Мы уже победили в военном плане, и они отчаянно хотят заключить сделку. Они звонили мне не так давно, но я не знаю, заслуживают ли они сделки. Мы бьём по ним очень жёстко, мы бьём по ним в 20 раз сильнее, чем они бьют по нам. Это возмездие за вчерашнюю ночь». «Иранцы – больные люди. Я номер один в их списке для ликвидации», – добавил он.

По сведениям нашей Академии, операция «Мօхтар» было разработана в МИ6, а роль Мօхтара была отведена Трампу… К слову «мохтар» в переводе с турецкого означает «грязный, неопрятный, нечистый»… Об этой тайной операции «Мохтар» см. на странице Академии.

Араик Саргсян, академик, Президент Академии Геополитики Армении, Экс Почетный Консул Македонии в Армении, член РОИС РФ

Ինչպես Էրդողանն ու Սթարմերը վախեցրին Թրամփին «Մոխթար» ծրագրված գործողությամբ։

Աշխարհաքաղաքականության ակադեմիայի փորձագիտական գնահատական։

Անկարայում ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովի ժամանակ Թուրքիայի և Մեծ Բրիտանիայի գաղտնի ծառայությունները համոզեցին Թրամփին շարունակել Իրանի դեմ պատերազմը՝ Ուկրաինայում պատերազմը դադարեցնելու փոխարեն։

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը երեքշաբթի՝ հուլիսի 7-ին, ժամանեց Անկարա՝ ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովին մասնակցելու համար։ Նա համատեղ մամուլի ասուլիս անցկացրեց Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հետ, որտեղ հայտարարեց, որ Թուրքիան «ցույց է տվել, որ Միացյալ Նահանգների հավատարիմ դաշնակիցն է՝ ի տարբերություն այլ երկրների», որ ինքն ու Էրդողանը ունեն «քիմիա, որը չունեն այլ առաջնորդների հետ», և նաև ասաց, որ «Թուրքիան կարող էր մտնել Իրանի և Իսրայելի միջև պատերազմի մեջ, բայց դա չարեց իմ շնորհիվ»։ Նա հավելեց, որ Իրանում դա «պատերազմ չէր, այլ ռազմական գործողություն»։

Եթե գործարքը հաստատվի, Վաշինգտոնը ոչ միայն ժամանակակից ինքնաթիռներ կփոխանցի Թուրքիային, այլև զգալիորեն կամրապնդի իր դիրքերը՝ Իսրայելի, Իրանի, կովկասյան երկրների, ինչպես նաև Սաուդյան Արաբիայի, Հունաստանի և Եգիպտոսի շահերի հաշվին։ F-35-ի տիրապետումն ինքնին հզոր զսպող գործոն է։ Մարտական ​​գործողություններում ինքնաթիռների օգտագործումը պարտադիր չէ. դրանց միայն առկայությունը կարող է փոխել ռազմավարական հավասարակշռությունը, ինչպես միջուկային զենք ունենալը: Այս մասին ավելին կարող եք կարդալ ակադեմիկոս Արայիկ Սարգսյանի հարցազրույցում այստեղ. «Թրամփը Թուրքիայում է, ՆԱՏՕ-ն դեռ կմնա ԱՄՆ վերահսկողության տակ»: Տես այստեղ՝.

Իր հերթին, Էրդողանը նշել է, որ ԱՄՆ-ն իր երկրին խոստացել է հինգ F-35 ինքնաթիռ: «Մենք արդեն քննարկել ենք այս հարցը ԱՄՆ-ի հետ: Մեզ խոստացել են հինգ մարտական ​​ինքնաթիռ, և մենք ակնկալում ենք, որ այս հարցը դրականորեն կշարժվի այս գագաթնաժողովում», - ասել է Թուրքիայի առաջնորդը: Թրամփը հաստատել է, որ «մտահոգություններ չունի» այս ինքնաթիռները Անկարային վաճառելու վերաբերյալ: «Թուրքիան հավատարիմ է եղել մեզ, ավելի շատ, քան որոշ այլ երկրներ: Սա այն որոշումն է, որը մենք պետք է կայացնենք», - ասել է ԱՄՆ նախագահը F-35-ի վաճառքի վերաբերյալ:

Կործանիչ ինքնաթիռների հնարավոր վաճառքի վերաբերյալ Թրամփը հավելել է. «Կարծում եմ՝ շատ մարդիկ, այդ թվում՝ այստեղի մարդիկ, հարցնում են. «Ինչո՞ւ մենք դա չանենք»: Շատ առումներով Թուրքիան ավելի հավատարիմ է եղել, քան մյուս երկրները, որոնցից մենք ակնկալում էինք հավատարիմ լինել: Այնպես որ, այո, սա, անշուշտ, այն է, ինչը մենք կքննարկենք: Սա հիանալի ինքնաթիռ է: Սա այսօրվա լավագույն ինքնաթիռն է, անկասկած: Եվ մենք, անշուշտ, կքննարկենք այն»:

Թրամփը նաև մանրամասն խոսեց Էրդողանի հետ իր հարաբերությունների մասին: «Մենք լավ քիմիա ենք ունեցել հենց սկզբից, շատ հատուկ հարաբերություններ», - ասաց նա:

Միևնույն ժամանակ, Թրամփը հայտարարեց, որ կվերացնի ԱՄՆ-ի կողմից Թուրքիայի նկատմամբ սահմանված պատժամիջոցները ռուսական S-400 համակարգերի գնման պատճառով: «Ես չեմ ուզում պատժամիջոցներ կիրառել ընկերների նկատմամբ», - բացատրեց ԱՄՆ նախագահը:

Թրամփը նաև անդրադարձավ Թուրքիայի դիրքորոշմանը Իրանի հարցում: «Թուրքիան կարող էր ընտրել մյուս կողմը: Նրանք շատ լավ գիտեն Իրանը և դրա շուրջ առկա խնդիրները, բայց նրանք շատ կարևոր դեր են խաղացել՝ մի քանի այլ երկրների հետ միասին, օգնություն ցուցաբերելու հարցում», - ասաց նա:

Ըստ Թրամփի, Թուրքիան կարող էր միանալ մարտական գործողություններին: «Դուք լսում եք, թե ինչպես են մարդիկ խոսում Իսրայելի հետ իրենց հարաբերությունների մասին։ Նրանք կարող էին պատերազմել։ Դա շատ ուժեղ բանակ ունեցող երկիր է, և նրանք դա չարեցին։ Նրանք գուցե դա չարեցին իմ պատճառով, բայց նրանք, անշուշտ, կարող էին միանալ մյուս կողմին», - հավելեց ԱՄՆ նախագահը։

Ավելին, Թրամփը կրկին ընդունեց, որ ինքը «գերազանց հարաբերություններ ունի Սիրիայի նախագահի հետ, ով հիանալի աշխատանք է կատարում և միավորել է ամբողջ երկիրը»։ Նա նաև նշեց, որ «լավ զրույց է ունեցել նախագահ Պուտինի հետ, ապա խոսել է Զելենսկու հետ»։ Նա հավելեց, որ «նրանք երկուսն էլ ցանկանում են գործարք կնքել»։ Թրամփի վարչակազմի՝ Թուրքիային հինգերորդ սերնդի F-35 կործանիչների մատակարարումները վերսկսելու մտադրությունը, չնայած Իսրայելի բողոքներին, դիտվում է որպես էական շեղում հրեական պետության որակական ռազմական գերազանցությունը տարածաշրջանում պահպանելու ամերիկյան երկարատև քաղաքականությունից։

Տասնամյակներ շարունակ Միացյալ Նահանգները հետևողականորեն հետևել է Իսրայելի ռազմավարական առավելությունը պահպանելու սկզբունքին։ Այս քաղաքականությունը մնացել է անփոփոխ տարբեր նախագահների օրոք և ենթադրել է, որ Մերձավոր Արևելքի պետություններին ժամանակակից զենքի մատակարարումը չպետք է խաթարի Իսրայելի ռազմական գերազանցությունը։ Սա վերաբերում էր ոչ միայն արաբական երկրներին, այլև Թուրքիային։

Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի անդամ է, և նրա բանակը դաշինքի ամենամեծն է՝ ամերիկյան և ուկրաինական բանակներից հետո։

Շատ տարիներ Վաշինգտոնը Թուրքիային համարում էր կարևոր հակակշիռ՝ նախ Խորհրդային Միությանը, ապա Ռուսաստանին՝ Սևծովյան տարածաշրջանում, Կովկասում և Արևելյան Միջերկրական ծովում։ Մինչ Անկարան ստանում էր անհրաժեշտ զենքը, Միացյալ Նահանգները ձգտում էր կանխել Թուրքիայի՝ որպես գերիշխող ռազմական ուժի դառնալը, որը կարող էր գերազանցել Ամերիկայի մյուս դաշնակիցներին՝ Հունաստանին, Եգիպտոսին, Սաուդյան Արաբիային և Իսրայելին։

Ավելին, Վաշինգտոնը չի ձգտել ամրապնդել Անկարայի ազդեցությունը ՆԱՏՕ-ի շրջանակներում: Ահա թե ինչու վերջին 22 տարիների ընթացքում դաշինքի գագաթնաժողովներ չեն անցկացվել Թուրքիայում, իսկ ԱՄՆ նախագահը 17 տարի չի այցելել երկիր: ԱՄՆ-ն զգուշանում էր Թուրքիայի քաղաքական կայունությունից, բանակի դերից ներքին քաղաքականության մեջ, իսկ ավելի ուշ՝ իսլամիստների իշխանության գալուց՝ սկզբում Նեջմեթթին Էրբաքանի, ապա Էրդողանի օրոք։

Այժմ Դոնալդ Թրամփը հրաժարվում է այս նախկին սահմանափակումներից՝ անտեսելով ԱՄՆ դաշնակիցների և ՆԱՏՕ-ի համար հնարավոր հետևանքները: Եթե գործարքը հաստատվի, Վաշինգտոնը ոչ միայն ժամանակակից ինքնաթիռներ կփոխանցի Թուրքիա, այլև զգալիորեն կամրապնդի իր դիրքերը՝ Իսրայելի, Հունաստանի և Եգիպտոսի շահերի հաշվին։

Իսրայելը պարտվել է մի քանի ճակատներում: Իրանի հետ հարաբերություններում կառավարությունը, իր գնահատմամբ, չի հաշվի առել, թե ինչ կլինի ռազմական գործողությունից հետո, ինչպես կարող է Թեհրանը հարմարվել և օգտագործել Հորմուզի նեղուցը իր օգտին: Այժմ Իսրայելը նույնպես անհաջողություն է ապրում Թուրքիայում, քանի որ Թրամփը շատ ավելի համակրում է Էրդողանի նման ավտորիտար առաջնորդին, ով ապահովում է ներքին կայունությունը և գործում է ճիշտ այնպես, ինչպես Ամերիկայի նախագահը կցանկանար կառավարել իր սեփական երկիրը: Ինչո՞ւ են F-35-ները այդքան կարևոր:

Մեր փորձագետների կարծիքով, F-35-ի առկայությունն ինքնին հզոր զսպող գործոն է: Ինքնաթիռի մարտական օգտագործումը պարտադիր չէ. դրա միայն առկայությունը կարող է փոխել ռազմավարական հավասարակշռությունը, ինչպես միջուկային զենքի առկայությունը:

Հոդվածում նշվում է, որ Իսրայելն արդեն իսկ ցույց է տվել այս ինքնաթիռների արդյունավետությունը Իրանի դեմ գործողությունների ժամանակ:

Ահա թե ինչու Թուրքիայի կողմից F-35-ի ձեռքբերումը դիտվում է որպես Անկարայի համար խոշոր դիվանագիտական հաղթանակ և Իսրայելի համար լուրջ պարտություն:

Մենք կարծում ենք, որ Նեթանյահուն սխալ է թույլ տվել՝ հրապարակայնորեն դեմ լինելով գործարքին: Եթե ​​նա նախապես գիտակցեր, որ մատակարարումը խափանելու իր փորձը դատապարտված է ձախողման, նա կարող էր ընտրել չմասնակցել բացահայտ բախմանը: Մեր Աշխարհաքաղաքական ակադեմիայի այլ փորձագետների կարծիքով, Ջո Բայդենի վարչակազմը, ինչպես Բարաք Օբամայի վարչակազմը, հավանաբար չէր համաձայնի վերականգնել Թուրքիային F-35 ծրագրում: Չնայած Թրամփը 2019 թվականին Թուրքիայի կողմից ռուսական S-400 համակարգերի ձեռքբերումից հետո Անկարային բացառեց ծրագրից, այժմ սպասվում է, որ նա կփոխի իր որոշումը: Ավելի մանրամասն տեղեկությունների համար տե՛ս. «Արդյո՞ք Թրամփը F-35 կործանիչներն ու շարժիչները հանձնում է Էրդողանին, թե՞ միայն կխրախուսի Էրդողանին».

Մեր կարծիքով, ԱՄՆ նախագահը սկզբում փաստացի հրաժարվեց լիովին աջակցել Իսրայելին Իրանի հետ իր դիմակայության մեջ՝ վախենալով նավթի համաշխարհային գների բարձրացումից: Դրանից հետո ամերիկացի առաջնորդի ուշադրությունը տեղափոխվեց այլ հարցերի վրա, և իրանական հարցը մղվեց երկրորդ պլան:

Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև իրական բանակցություններ այսօր գործնականում գոյություն չունեն: Միևնույն ժամանակ, Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը շարունակում է օգտագործել հարձակողական անօդաչու թռչող սարքեր Հորմուզի նեղուցում գտնվող նավերի դեմ:

Իրանը դարձել է այս ամբողջ իրավիճակի հիմնական շահառուն:

Իսրայելի արտաքին գործերի նախարար Գիդեոն Սաարը հաստատել է, որ Երուսաղեմը դեմ է F-35-ների Թուրքիային փոխանցմանը:

Մենք կարծում ենք, որ Իսրայելի և Թուրքիայի միջև ուղղակի ռազմական բախումը, որի ընթացքում Անկարան կօգտագործի F-35-ներ իսրայելական բանակի դեմ, քիչ հավանական է: Հիմնական խնդիրը գտնվում է այլուր՝ տարածաշրջանային առաջատարության համար պայքարը։

Մինչ այժմ Իսրայելը զգալի տեխնոլոգիական առավելություն էր վայելում Թուրքիայի նկատմամբ: Այժմ այս առավելությունը կարող է զգալիորեն նվազել: Ավելին, մենք խոսում ենք մի պետության մասին, որը զգալիորեն գերազանցում է Իսրայելին տարածքով, բնակչությամբ և քաղաքական ազդեցությամբ ոչ միայն Մերձավոր Արևելքում, այլև Եվրոպայում, Բալկաններում և Եվրասիայում։

Մեր աղբյուրների համաձայն, Թուրքիայում ԱՄՆ դեսպան Թոմաս Բարաքը պատասխանատու է Թուրքիայի հետ գործարքի խթանման համար: Մենք նրան համարում ենք Էրդողանի մտերիմ և ակտիվորեն ազդում է Դոնալդ Թրամփի վրա Թուրքիային վերաբերող հարցերում: Ավելին, Բարաքը լայն կապեր ունի Լիբանանում և Իրաքում և ասում են, որ նա մշտապես աջակցում է թուրքական շահերին: Ակադեմիայի նախագահ, ակադեմիկոս Արայիկ Սարգսյանի ելույթը կարող եք տեսնել այստեղ՝ 

Իսրայելը դեմ է արտահայտվել F-35-ների վաճառքին ոչ միայն Թուրքիային, այլև Սաուդյան Արաբիային: Երուսաղեմի հիմնական փաստարկն այն է, որ Էրդողանը աստիճանաբար փոխարինում է Իրանին որպես Իսրայելի նկատմամբ ամենաթշնամական տարածաշրջանային խաղացող։

Որպես օրինակ՝ նրանք բերում են Ստամբուլում կայացած իմամների համաժողովը, որի մասնակիցները կոչ էին անում ոչնչացնել Իսրայելը, և Էրդողանի մասնակցությունը այս միջոցառմանը։

Ավելին, Իսրայելը պնդում է, որ «Հեզբոլլահ»-ի և «Համաս»-ի համար նախատեսված ֆինանսական հոսքերը անցնում են Ստամբուլով: Իսրայելական կողմի կարծիքով, թուրքական իշխանությունները կարող են կտրել այդ ուղիները, բայց դա չեն անում։

Եթե ինքնաթիռների վաճառքը այլևս հնարավոր չէ կանխել, Իսրայելը, հավանաբար, կփորձի ապահովել, որ Թուրքիան ստանա F-35-ի ավելի քիչ առաջադեմ տարբերակը։

Յուրաքանչյուր երկիր ստանում է ինքնաթիռի իր տարբերակը, որը տարբերվում է ծրագրային ապահովմամբ և հնարավորություններով: Ամենաառաջադեմ տարբերակները մնում են բացառապես Միացյալ Նահանգների ձեռքում։

Այսպիսով, Վաշինգտոնը կարող է Թուրքիային մատակարարել ինքնաթիռներ, որոնք իրենց հնարավորություններով զիջում են իսրայելական F-35-ին։

F-35-ների փոխանցումը Թուրքիային կարող է հարցեր առաջացնել Իսրայելի որակական ռազմական առավելությունը (QME) պահպանելու ԱՄՆ սկզբունքի վերաբերյալ։

Այս դոկտրինը ամրագրված է ԱՄՆ օրենսդրությամբ և սահմանում է, որ Իսրայելը պետք է պահպանի տեխնոլոգիական և մարտավարական գերազանցությունը իր հարևանների նկատմամբ: Սովորաբար, տարածաշրջանային պետությունների հետ խոշոր զենքի գործարքներ կնքելիս Վաշինգտոնը խորհրդակցում է Իսրայելի հետ և փոխհատուցում է հնարավոր վնասը լրացուցիչ զենքի մատակարարումներով։

Սակայն, այս դեպքում առաջանում է իրավական առանձնահատկություն. QME մեխանիզմը հիմնականում վերաբերում է Մերձավոր Արևելքի երկրներին, մինչդեռ Թուրքիան պաշտոնապես չի ներառվում այս կատեգորիայի մեջ։ Հետևաբար, Միացյալ Նահանգները կարող է պարտավոր չլինել փոխհատուցել Իսրայելին, եթե այն Անկարային մատակարարի F-35-ներ։

«Ես չեմ կարծում, որ նրանց պետք է F-35-ներ տրամադրվեն», - ասաց Նեթանյահուն։ Նա հավելեց. «Թուրքիան մեծ երկիր է, բայց այն ղեկավարում է մի մարդ, որը հրապարակավ կոչ է անում ոչնչացնել Իսրայելը, օկուպացրել է Կիպրոսի կեսը, սպառնում է Հունաստանին և բացահայտ խոսում է Երուսաղեմը գրավելու մասին։ Նրա արտաքին գործերի նախարարը՝ թիվ երկրորդ մարդը, փաստորեն հայտարարել է, որ Իսրայելը պետք է ջնջվի քարտեզից։ Նրա ներքին գործերի նախարարը հայտարարել է, որ հույս ունի դառնալ Երուսաղեմի նահանգապետ»։

Բենիամին Նեթանյահուն շուտով կայցելի Վաշինգտոն։

Նեթանյահուի համար սպասվում է, որ Իրանը կմնա քննարկման հիմնական թեման, ինչպես նաև ռազմական տարբերակին վերադառնալու հնարավորությունը, եթե բանակցությունները ձախողվեն։ Թուրքական հարցը, հավանաբար, կլինի երկրորդ կամ նույնիսկ երրորդ կարևորության հարցը Իսրայելի ղեկավարության համար՝ Իրանից, Լիբանանից և Գազայի հատվածից հետո։

Այսօր առավոտյան ԱՄՆ զինված ուժերը հինգշաբթի՝ հուլիսի 9-ի գիշերը, հարվածել են Իրանում գտնվող 90 թիրախների։ Նախորդ գիշերը հարձակման է ենթարկվել 80 թիրախ։ Սակայն Իսրայելը կարծում է, որ այս դիմակայությունը, որը ներառում էր նաև Պարսից ծոցում Իրանի կողմից իրականացված պատասխան հարձակումներ, չի ազդի հրեական պետության վրա։

ԱՄՆ բանակի կողմից հուլիսի 9-ին հրապարակված հայտարարության մեջ նշվում էր, որ, ի թիվս այլ բաների, հարվածներ են հասցվել հակաօդային պաշտպանության համակարգերին, ափամերձ հսկողության օբյեկտներին, հրթիռների և անօդաչու թռչող սարքերի պահեստներին, ռազմածովային զինանոցներին և Իրանի ափի երկայնքով գտնվող ռազմական լոգիստիկ ենթակառուցվածքներին։

Փաստորեն, սա պատերազմի ավարտից ի վեր Իրանի վրա ամերիկյան ամենամեծ հարվածն էր։ Ավելին, 2026 թվականի ապրիլից ի վեր առաջին անգամ ԱՄՆ-ն, կարծես, թիրախավորել է կամուրջները։

Իրանական լրատվամիջոցները հայտնել են Գոլեստան նահանգի հյուսիսարևելյան մասում երկաթուղային կամրջի ոչնչացման մասին, իսկ ԻՀՊԿ-ն հայտարարել է, որ երկու կամուրջներ են հարձակվել Մաշհադ տանող ճանապարհին՝ այաթոլլա Ալի Խամենեիի հուղարկավորության վայր։ Իրանական լրատվամիջոցների փոխանցմամբ՝ Թեհրանի և Մաշհադի միջև երկաթուղային հաղորդակցությունը ընդհատվել է հարվածների պատճառով, և վերանորոգման խմբեր են ուղարկվել այդ վայր։

Մաշհադում գտնվող «Ալ-Մայադին» հեռուստաընկերության թղթակիցը հայտարարել է, որ «չնայած ագրեսիային, իրանցիները շարունակում են հավաքվել Խամենեիի հուղարկավորության արարողությանը մասնակցելու համար»։ Իրանը, իր հերթին, հարձակվել է Պարսից ծոցի ամերիկյան բազաների վրա. ԱՄՆ բանակի տվյալներով՝ անօդաչու թռչող սարքերը հարձակվել են Քուվեյթում գտնվող Patriot մարտկոցների, Բահրեյնում ԱՄՆ բանակին պատկանող վառելիքի պահեստների և Քաթարում վաղ նախազգուշացման օբյեկտների վրա: Տես այստեղ՝ Աշխարհաքաղաքականության ակադեմիայի նախագահի ելույթում. «Թրամփը խախտել է Իրանի հետ հրադադարը. լայնածավալ պատերազմը անխուսափելի՞ է».

Ավելի ուշ՝ հուլիսի 9-ին, ԱՄՆ ուղևորվող Air Force One ինքնաթիռում նա հայտարարեց. «Մենք շատ արագ ենք հաղթելու այս (պատերազմում)», - ավելացրեց Թրամփը: «Մենք արդեն հաղթել ենք ռազմական առումով, և նրանք հուսահատորեն ցանկանում են համաձայնության գալ: Նրանք ինձ զանգահարեցին վերջերս, բայց ես չգիտեմ՝ արժանի են արդյոք համաձայնության: Մենք նրանց շատ ուժեղ ենք հարվածում, մենք նրանց 20 անգամ ավելի ուժեղ ենք հարվածում, քան նրանք մեզ: Սա վրեժխնդրություն է երեկվա համար»: «Իրանցիները հիվանդ մարդիկ են: Ես նրանց հարվածների ցուցակում առաջինն եմ», - ավելացրեց Թրամփը: Մեր Ակադեմիայի տվյալներով՝ «Մոխթար» գործողությունը մշակվել է MI6-ի կողմից, իսկ «Մոխթար» դերը հանձնարարվել է Թրամփին... «Մոխթար» բառը թուրքերենում նշանակում է «կեղտոտ», տականք; մոխթար՝ անխնամ, անմաքուր... Այս գաղտնի «Մոխթար» գործողության մասին լրացուցիչ տեղեկությունների համար տե՛ս Ակադեմիայի էջը՝ Արայիկ Սարգսյան, ակադեմիկոս, Հայաստանի աշխարհաքաղաքականության ակադեմիայի նախագահ, Մակեդոնիայի նախկին պատվավոր հյուպատոս Հայաստանում։

How Erdogan and Starmer scared Trump with the contrived Operation Mokhtar.

An expert assessment by the Academy of Geopolitics.

During the NATO summit in Ankara, the secret services of Turkey and Britain persuaded Trump to continue the war against Iran instead of ending the war in Ukraine.

US President Donald Trump arrived in Ankara on Tuesday, July 7, for the NATO summit. He held a joint press conference with Turkish President Recep Tayyip Erdogan, where he stated that Turkey "has shown itself to be a staunch ally of the United States, unlike other countries," that he and Erdogan have "a chemistry we don't have with other leaders," and also said that "Turkey could have entered the war between Iran and Israel, but it didn't thanks to me." He added that in Iran, it was "not a war, but a military operation."

If the deal goes through, Washington will not only transfer modern aircraft to Turkey but also significantly strengthen its position at the expense of the interests of Israel, Iran, the Caucasus countries, as well as Saudi Arabia, Greece, and Egypt. Possession of the F-35 is a powerful deterrent in itself. Using the aircraft in combat is not necessary – its mere presence can alter the strategic balance, much like possessing nuclear weapons. For more on this, see Academician Arayik Sargsyan's interview here: "Trump in Turkey, NATO Will Still Be Under US Control." See here.

Erdogan, in turn, said that the US promised his country five F-35 aircraft. "We have already discussed this issue with the US. We were promised five combat aircraft, and we expect this issue to move forward positively at this summit," the Turkish leader said. Trump confirmed that he has "no concerns" about selling these aircraft to Ankara. "Turkey has been loyal to us, more so than some other countries. That's a decision we're going to have to make," the US president said regarding the sale of the F-35.

Regarding the possible sale of the fighter jets, Trump added: "I think a lot of people, including people here, are asking, 'Why wouldn't we do that?' In many ways, Turkey has been more loyal than other countries that we've expected to be loyal. So, yes, it's certainly something we'll consider. It's a great aircraft. It's the best aircraft today by far. And we'll certainly consider it."

Trump also spoke at length about his relationship with Erdogan. "We've had good chemistry from the very beginning, a very special relationship," he said.

At the same time, Trump announced that he would lift US sanctions imposed on Turkey due to the purchase of Russian S-400 systems. "I don't want to impose sanctions on friends," the US president explained.

Trump also addressed Turkey's position on Iran. "Turkey could have chosen the other side. They know Iran and the issues around it very well, but they played a very important role, along with several other countries, in providing assistance," he said.

According to Trump, Turkey could have joined the fighting. "You hear people talk about their relationship with Israel. They could have gone to war. It's a country with a very strong military, and they didn't. They may not have done it because of me, but they certainly could have joined the other side," the US President added.

Furthermore, Trump once again acknowledged that he has "an excellent relationship with the president of Syria, who is doing a great job and has united the entire country." He also stated that he "had a good conversation with President Putin, and then spoke with Zelensky." He added that "they both want to make a deal." The Trump administration's intention to resume deliveries of fifth-generation F-35 fighter jets to Turkey, despite Israeli protests, is seen as a significant departure from long-standing American policy of maintaining the Jewish state's qualitative military superiority in the region.

For decades, the United States has consistently adhered to the principle of preserving Israel's strategic advantage. This policy remained unchanged under various presidents and assumed that the supply of modern weapons to Middle Eastern states should not undermine Israel's military superiority. This applied not only to Arab countries but also to Turkey.

Turkey is a NATO member, and its army is the largest in the alliance after the American and Ukrainian armies.

For many years, Washington viewed Turkey as an important counterweight, first to the Soviet Union and then to Russia, in the Black Sea region, the Caucasus, and the Eastern Mediterranean. While Ankara received the necessary weapons, the United States sought to prevent Turkey from becoming a dominant military force capable of surpassing other American allies—Greece, Egypt, Saudi Arabia, and Israel. Furthermore, Washington has not sought to strengthen Ankara's influence within NATO. This is why alliance summits have not been held in Turkey for the past 22 years, and a US president has not visited the country for 17 years. The US was wary of Turkey's political stability, the role of the army in domestic politics, and later, the rise of Islamists to power, first under Necmettin Erbakan and then under Erdogan.

Now, Donald Trump is abandoning these previous restrictions, ignoring the potential consequences for US allies and NATO itself. If the deal goes through, Washington will effectively transfer not only modern aircraft to Turkey but also significantly strengthen its position at the expense of the interests of Israel, Greece, and Egypt.

Israel has lost on several fronts. In its relations with Iran, the government, in its assessment, has failed to consider what will happen after the military operation, how Tehran might adapt, and use the Strait of Hormuz to its advantage. Now, Israel is also suffering a setback in Turkey, as Trump is far more sympathetic to an authoritarian leader like Erdogan, who ensures domestic stability and acts exactly as the American president would like to govern his own country. Why are the F-35s so important?

According to our experts, possessing the F-35 is a powerful deterrent in itself. Using the aircraft in combat isn't necessary—its mere presence can alter the strategic balance, much like possessing nuclear weapons.

The article notes that Israel has already demonstrated the effectiveness of these aircraft during operations against Iran.

This is why Turkey's acquisition of the F-35 is seen as a major diplomatic victory for Ankara and a serious defeat for Israel.

We believe Netanyahu made a mistake by publicly opposing the deal. Had he realized in advance that his attempt to disrupt the supply was doomed to failure, he might have chosen not to engage in open confrontation. According to other experts at our Geopolitical Academy, the Joe Biden administration, like Barack Obama's, likely would not agree to reinstate Turkey in the F-35 program. Although Trump excluded Ankara from the program in 2019 following Turkey's acquisition of Russian S-400 systems, he is now expected to reverse his decision. For more details, see: "Is Trump Handing Over F-35 Fighters and Engines to Erdogan, or Will He Only Encourage Erdogan?" 

In our opinion, the US President initially effectively refused to fully support Israel in its standoff with Iran, fearing rising global oil prices. After this, the American leader's attention shifted to other issues, and the Iranian issue was relegated to the background.

Meanwhile, real negotiations between the US and Iran are practically nonexistent today. Meanwhile, the Islamic Revolutionary Guard Corps continues to use attack drones against ships in the Strait of Hormuz. Iran has emerged as the main beneficiary of this entire situation.

Israeli Foreign Minister Gideon Sa'ar confirmed that Jerusalem opposes the transfer of F-35s to Turkey.

We believe a direct military clash between Israel and Turkey, in which Ankara would use F-35s against the Israeli army, is unlikely. The main problem lies elsewhere – the struggle for regional leadership.

Until now, Israel has enjoyed a significant technological advantage over Turkey. Now this advantage could be significantly reduced. Moreover, we are talking about a state that significantly outnumbers Israel in territory, population, and political influence not only in the Middle East, but also in Europe, the Balkans, and Eurasia.

According to our sources, US Ambassador to Turkey Thomas Barrack is responsible for promoting the deal with Turkey. We consider him to be close to Erdoğan and actively influencing Donald Trump on issues related to Turkey. Furthermore, Barrak has extensive connections in Lebanon and Iraq and is said to consistently support Turkish interests. See the speech by the Academy's President, Academician Arayik Sargsyan, here.

Israel objected to the sale of F-35s not only to Turkey but also to Saudi Arabia. Jerusalem's main argument is that Erdoğan is gradually replacing Iran as the regional player most hostile to Israel.

As an example, they cite the conference of imams held in Istanbul, whose participants called for the destruction of Israel, and Erdoğan's participation in this event. Furthermore, Israel claims that financial flows destined for Hezbollah and Hamas pass through Istanbul. According to the Israeli side, Turkish authorities are capable of cutting off these channels, but are not doing so.

If the sale of the aircraft can no longer be prevented, Israel will likely seek to ensure that Turkey receives a less advanced version of the F-35.

Each country receives its own version of the aircraft, differing in software and capabilities. The most advanced versions remain exclusively in the hands of the United States.

Thus, Washington could supply Turkey with aircraft that are inferior in capabilities to the Israeli F-35.

The transfer of F-35s to Turkey could raise questions about the US principle of maintaining Israel's Qualitative Military Edge (QME).

This doctrine is enshrined in US law and stipulates that Israel must maintain technological and tactical superiority over its neighbors. Typically, when making major arms deals with regional states, Washington consults with Israel and compensates for potential damage with additional arms supplies.

However, in this case, a legal peculiarity arises: the QME mechanism applies primarily to Middle Eastern countries, while Turkey is not formally included in this category. Consequently, the United States may not be obligated to compensate Israel if it supplies F-35s to Ankara.

"I don't think they should be given F-35s," Netanyahu said. He added: "Turkey is a large country, but it is led by a man who publicly calls for the destruction of Israel, occupies half of Cyprus, threatens Greece, and openly talks about capturing Jerusalem. Its foreign minister, the number two man, has effectively said that Israel should be wiped off the map. Its interior minister has said he hopes to become governor of Jerusalem."

Benjamin Netanyahu is scheduled to visit Washington soon.

Iran is expected to remain the main topic of discussion for Netanyahu, along with the possibility of returning to a military option if the negotiations fail. The Turkish issue will likely be second or even third in importance for the Israeli leadership, after Iran, Lebanon, and the Gaza Strip.

This morning, the US military struck 90 targets in Iran on the night of Thursday, July 9. 80 were attacked the night before. However, Israel believes that this standoff, which also included Iranian retaliatory attacks in the Persian Gulf, will not affect the Jewish state.

A statement released by the US Army on July 9 stated that, among other things, air defense systems, coastal surveillance facilities, missile and drone storage depots, naval arsenals, and military logistics infrastructure along the Iranian coast were hit.

In fact, this was the largest American strike on Iran since the end of the war. Furthermore, for the first time since April 2026, the US appears to have targeted bridges.

Iranian media reported the destruction of a railway bridge in the northeastern province of Golestan, and the IRGC claimed that two bridges were attacked en route to Mashhad, the site of Ayatollah Ali Khamenei's funeral. According to Iranian media, rail service between Tehran and Mashhad was interrupted due to the strikes, and repair crews have been dispatched to the site.

An Al-Mayadeen TV correspondent in Mashhad stated that "despite the aggression, Iranians continue to flock to participate in Khamenei's funeral procession." Iran, in turn, attacked American bases in the Persian Gulf: according to the US Army, drones attacked Patriot batteries in Kuwait, fuel depots belonging to the US Army in Bahrain, and early warning facilities in Qatar. See here, in the speech by the President of the Academy of Geopolitics: "Trump violated the ceasefire with Iran; is a large-scale war inevitable?" 

Later, on July 9, while aboard Air Force One en route to the United States, he declared: "We're going to win this (war) very quickly," Trump added. "We've already won militarily, and they're desperate for a deal. They called me not long ago, but I don't know if they deserve a deal. We're hitting them very hard, we're hitting them 20 times harder than they're hitting us. This is retaliation for last night." "The Iranians are sick people. I'm number one on their hit list," Trump added. According to our Academy, Operation Mokhtar was developed by MI6, and the role of Mokhtar was assigned to Trump... The word "Mokhtar" in Turkish means "dirty", scum; mokhtar - unkempt, unclean... For more information on this secret operation "Mokhtar", see the Academy page. Arayik Sargsyan, academician, President of the Academy of Geopolitics of Armenia, former Honorary Consul of Macedonia in Armenia.